SMA-bisschop Patrick Harrington tijdens Limburgse Missiedag:
"Afrika is de laatste 20 jaar achteruit gegaan"

door Matheu Bemelmans

Het gaat niet goed met Afrika. De laatste 20 jaar is de situatie op het continent zelfs achteruit gegaan, in plaats van vooruit. Dat zei bisschop Patrick Harrington sma van Lodwar in Noord-Kenia bij gelegenheid van de Limburgse missiedag die in mei in Missiehuis in Cadier en Keer werd gehouden.

De voormalige generale overste van de SMA doelt met name op de politieke, economische en infrastructurele situatie in veel Afrikaanse landen. De streek waar hij woont - Turkana - in Noord-Kenia behoort tot de allerarmste gebieden ter wereld. ,,Niemand gaat hier vrijwillig naartoe,'' aldus Harrington, die sinds 2000 bisschop van dit gebied is. Turkana is kurkdroog, bloedheet en straatarm. En alsof dat nog niet moeilijk genoeg is, moet de regio ook nog eens duizenden vluchtelingen uit de buurlanden opvangen. Harrington sprak in Cadier en Keer met name over deze vluchtelingenproblematiek.

In zijn bisdom bestaat namelijk al sinds 1992 een vluchtelingenkamp dat zo groot is als heel Zuid-Limburg. Het kamp werd ooit gesticht als tijdelijke opvangplaats voor vluchtelingen uit buurlanden als Soedan, Somalië, Oeganda en zelfs Liberia. Maar het kamp Kakuma begint steeds meer het karakter van een definitieve verblijfplaats voor de 82.000 bewoners te krijgen. Er zijn scholen, winkels, medische posten en kerken. ,,Het grootste probleem in het kamp is voldoende eten,’’ vertelt bisschop Harrington. ,,De mensen hebben per dag zo’n twee- á driedruizend calorieën per persoon nodig, maar vaak is slechts de helft beschikbaar.’’

Een ander probleem in het kamp is dat de bewoners afkomstig zijn uit verschillende gebieden en stammen, die soms al eeuwenlang elkaars tegenstanders zijn. Die strijd gaat in het kamp door, vertelt Harrington. ,,Vaak met iets simpels als een ruzietje over brandhout als aanleiding. Een geluk bij een ongeluk is dat het geweld letterlijk binnen de perken blijft, omdat de vluchtelingen het kamp mogen verlaten.’’

In het kamp werken diverse ngo’s en kerkelijke organisaties samen om voor de vluchtelingen toch iets van een toekomstperspectief te creëren. Harrington: ,,Er zijn diverse religieuze congregaties actief. Met name in het onderwijs en het pastoraat.’’ Een van de voordelen van een verblijf in een vluchtelingenkamp is dat er veel tijd is om te studeren. ,,Voor de beste leerlingen proberen we studiebeurzen te regelen, zodat zij elders middelbaar en hoger onderwijs kunnen volgen.’’

Omdat het kamp al zolang bestaat, denkt Harrington dat de beste oplossing zou zijn als de vluchtelingen officiële inwoners van Kenia zouden worden, maar de staat wil daar voorlopig niet aan blijft hen als buitenlanders beschouwen. Zelf willen de meeste mensen ook weg, maar ze weten niet waar naartoe. Terug naar hun land van herkomst gaat meestal niet in verband met de politieke situatie daar. ,,In het verleden is een groot aantal naar de VS geëmigreerd. Ze werden daar ook in speciale kampen opgevangen en langzaam voorbereid op de Amerikaanse samenleving. Maar sinds 11 september 2001 is dat voorbij. Canada en Australië zijn nu erg in trek.’’ Op de vraag of de cultuurverschillen tussen dit deel van Afrika en de westerse samenleving niet erg groot zijn, antwoordt Harrington lachend: ,,Men leert erg snel. In het kamp wordt ook al veel naar video’s gekeken. Als er stroom is tenminste.’’

Naast het vluchtelingenkamp, heeft Harrington ook de zorg voor zijn bisdom, dat uit 22 parochies bestaat met zo’n 45.000 katholieken. Op een totale bevolking van ongeveer 500.000 mensen, van wie het grootste deel een natuurgodsdienst aanhangt. Voor het werk in het bisdom heeft Harrington 51 priesters beschikbaar, 47 nonnen en 12 lekenmissionarissen.
Makkelijk is het werken in Lodwar niet, zo blijkt uit een videofilmpje dat Harrington laat zien. De beelden tonen dat zijn omschrijving van Lodwar als een van de armste gebieden ter wereld niet overdreven is. Mensen lopen in vodden gehuld en wonen in zeer armoedige hutjes. De gemiddelde levensverwachting is 44 jaar. ,,De mensen zijn nomaden die leven met de dieren. Vaak is het meer een kwestie van overleven, dan van leven.’’

Desondanks zijn de mensen volgens Harrington heel geïnteresseerd om het evangelie te ontvangen. ,,Als ik een dorp bezoek is het eerste waar de mensen om vragen een kerk, niet om eten.’’ Overigens klinkt het bezoeken van dorp eenvoudiger dan het is. Voor een bezoek aan een parochie is Harrington meestal een hele week met zijn Toyota Pick Up onderweg. Gevraagd naar zijn motivatie om in deze uithoek van de wereld te willen werken, antwoordt de bisschop dat het evangelie zijn belangrijkste drijfveer is.

Het missiewerk is overigens nog redelijk jong in dit deel van Afrika. De eerste missionarissen kamen pas in 1961 naar Turkana toe en 17 jaar later, in 1978, werd het bisdom gesticht. Het grootste deel van de voorzieningen op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg in dit gebied is door missionarissen gesticht. De wereldlijke overheid investeert weinig in deze vergeten regio, zegt Harrington. ,,Het onderwijs wordt nu gelukkig door de nieuwe regering gesubsidieerd, maar ruim tweederde deel van de gezondheidszorg draait nog op kosten van de kerk. Op het gebied van infrastructuur is het alleen maar bergafwaarts gegaan. Niet alleen in Kenia, ook elders. Maar de potentie van Afrika is groot, dus ik hoop dat het ooit beter wordt.’’

Missiedag 2004
Bisschop Patrick Harrington was afgelopen voorjaar in Cadier en Keer voor de Missiedag van het bisdom Roermond. Hij sprak daar met name over het probleem van de vluchtelingen binnen Afrika op basis van de ervaringen met het vluchtelingenkamp in zijn bisdom Lodwar in Kenia.

De andere spreker tijdens die dag was de Liberiaanse journalist Tom Kamara, die in de loop der jaren verschillende keren zijn land heeft moeten ontvluchten. Ook hij wees op de moeilijke situatie in Afrika. ,,Elke Afrikaan is een potentiële vluchteling. U kunt geen hek om Europa heen zetten. Zolang de politieke situatie in veel Afrikaanse landen niet verbetert, zullen er vluchtelingen naar Europa blijven komen,'' aldus de journalist die vanwege zijn werk een paar jaar geleden onderscheiden werd met de Titus Brandsma Award en deze zomer teruggekeerd is naar Liberia om daar een nieuwe krant op te richten.

Tom Kamara

De Missiedag in Cadier en Keer werd door zo'n 60 vertegenwoordigers van parochiële missie- en MOV-groepen bezocht. Ook bisschop Frans Wiertz van Roermond nam aan de dag deel. Tijdens de eucharistieviering aan het begin van de dag zei hij dat de kerk in Europa solidariteit moet tonen met de allerarmsten in Afrika. Ook bepleitte hij dat de kerk een missionerende kerk moet blijven. ,,In de jonge kerk werd de Blijde Boodschap al verspreid onder allerlei volkeren. Als de kerk vandaag haar zendingsdrang verliest, mag ze zich niet meer de kerk van Jezus Christus noemen,'' aldus bisschop Wiertz.

De volledige tekst van de lezingen van bisschop Patrick Harrington en de journalist Tom Kamara zijn te vinden op de website van het bisdom Roermond: www.bisdom-roermond.nl onder het knopje ‘Missie’.