Nieuwe missionarissen kiezen radicaal voor Afrika
Bert de Vaan, Marjo Wetzels en Joke van Rossum wachten op uitzending

door Matheu Bemelmans
Wie wordt er anno 2004 nog missionaris?
Wie kiest er nog voor om uitgezonden te worden naar een ver en onbekend land?
Wie verkoopt huis en haard om elders een ongewisse toekomst tegemoet te gaan?
En alleen uit idealistische motieven!
Nou, Bert de Vaan (53) en Marjo Wetzels (47) uit Schinnen en Joke van Rossum (43) uit Rotterdam bijvoorbeeld.
In het voorjaar van 2004 begonnen ze aan hun opleiding tot missionaris bij de SMA en komend voorjaar worden ze uitgezonden naar Ghana, West-Afrika.

v.l.n.r.: Bert de Vaan, Joke van Rossum en Marjo Wetzels

Het gesprek vindt plaats in het kleine klaslokaaltje van het CPMA, zoals de opleiding heet, in het Missiehuis in Cadier en Keer. Een ouderwetse kaart van Afrika hangt aan de muur. Burkina Faso heet daar nog Opper Volta en Zimbabwe nog Rhodesië. Een achterhaalde plaat, maar hij maakt direct duidelijk waar alle aandacht in dit lokaal op gericht is: Afrika. En voor wie er nog niet van overtuigd is biedt de andere wand van het klasje planken vol met literatuur over Afrika. Atlassen, antropologische beschrijvingen, Afrikaanse theologie.

Hier worden de nieuwe ‘missionarissen’ van de Sociëteit van Afrikaanse Missiën in een klein jaar klaargestoomd voor hun nieuwe taak als SMA-werker in Afrika. De eerste maanden parttime, de laatste periode vóór de uitzending fulltime én intern. Bert de Vaan en zijn echtgenote Marjo Wetzels en hun studiegenote Joke van Rossum zitten in dit laatste stadium. Het grootste deel van hun opleiding hebben ze achter de rug. Ze zitten in de afrondende fase en wachten op het bericht naar welk land ze begin 2005 mogen vertrekken.

Alledrie lijken ze zeker van hun zaak. Ze hebben letterlijk huis en haard verkocht en verheugen zich op hun uitzending als lekenmissionaris. ,,Eigenlijk wisten wij al heel lang dat we ooit eens in Afrika wilden gaan werken,’’ zegt Marjo Wetzels naar haar man Bert knikkend. ,,Hoewel ik er tot vorig jaar nog nooit geweest was, heeft Afrika altijd een heel belangrijke rol in mijn leven gespeeld. Het is een continent waar veel problemen bij elkaar komen en ik wil mijn bijdrage leveren aan het ontstaan van gerechtigheid daar.’’

Haar man Bert zegt dat hij voorheen in elk derde wereldland had willen werken, maar dat de liefde voor Afrika gegroeid is na de ‘exposurereis’ die ze vorig jaar hebben gemaakt. De SMA laat kandidaten voor de CMPA eerst een proefreis maken als eerste kennismaking met het werk in Afrika. Dat bezoek aan Ghana heeft ook bij Bert de vonk definitief laten overslaan.

Doordat het stel getrouwd was, allebei een leuke baan in het onderwijs hadden en twee dochters mochten opvoeden, kwam het er nooit van om serieus over een uitzending naar Afrika na te denken. ,,Maar onze dochters zijn nu volwassen en het huis uit. Dus de omstandigheden zijn er nu geschikt voor,’’ zegt Marjo. ,,Hoewel we er thuis nooit eerder over gesproken hebben dat we dit graag zouden willen, reageerden onze dochters heel laconiek toen we hen vertelden wat we van plan waren. Zo van: O, dat wisten we al lang. Blijkbaar hebben we dat onbewust toch uitgestraald.’’

Gevraagd naar hun motivatie om uitgezonden te willen worden vanuit een missionaire organisatie zeggen alle drie dat het geloof een belangrijke drijfveer is om dit werk überhaupt te willen doen. ,,Ik heb vooraf bij allerlei ontwikkelingsorganisaties geïnformeerd of ik via hen uitgezonden kon worden. Maar nergens vond ik dat idealisme en die drijfveren die ik hier bij de SMA wel vind,’’ zegt Joke van Rossum. ,,Ontwikkelingswerk is projectmatig. Je wordt ergens naartoe gestuurd om waterpompen te aan te leggen of een school te bouwen. En dat is het. Als geassocieerde leken van de SMA tekenen we voor een organisatie die ons in staat stelt om samen mét de mensen

in Afrika te leven en te werken, in plaats van alleen maar vóór hen te werken. Het geloof is daarbij een noodzakelijk goed om dit werk aan te kunnen. Het is de bron van waaruit ik wil werken.’’
Bert knikt. ,,Ik heb ook bewust hiervoor gekozen vanuit een christelijke inspiratie. Zoals ik mijn werk in het onderwijs ook altijd vanuit dat gedachtegoed heb gedaan. Ik heb altijd geprobeerd om te kiezen voor mensen die het moeilijk hadden, mensen in de knel. Dialoog is voor mij daarbij een kernwoord. Ik ga niet naar Afrika om de mensen daar iets te brengen, maar om in gesprek met hen te gaan. En uit die dialoog kunnen hopelijk mooie dingen voortkomen. En daarnaast is het natuurlijk heel boeiend om kennis te maken met andere culturen en daar zelf ook door te groeien.’’

Marjo is de enige in het gezelschap met een professionele theologische vooropleiding. Na een auto-ongeluk raakte ze enkele jaren geleden in een crisis. Ze vertelt dat ze juist daardoor haar geloof weer terugvond en zelfs besloot om theologie te gaan studeren. ,,Ieder mens heeft het fundamentele recht op een gelijkwaardige plek in het leven. Als dat recht in het gedrang komt, vind ik dat ik als christen in beweging moet komen.’’

Sloten de missionarissen ‘oude-stijl’ zich bij een religieuze congregatie of een sociëteit als de SMA aan vanuit een diepbeleefde roeping, voor de missionarissen ‘nieuwe-stijl’ geldt dat in wezen ook. Joke van Rossum kwam via haar werk als theaterproducent in aanraking met politiekgetinte voorstellingen over aids, kindsoldaten, de vluchtelingenproblematiek. ,,Daardoor ben ik de noodzaak gaan inzien om voor deze mensen op te komen en me er zelf voor in te zetten. Je zou dat kunnen omschrijven als het vinden van mijn bestemming in het leven. En dan bedoel ik heel nadrukkelijk Gods bestemming met mijn leven. Ik zie de uitzending naar Afrika ook niet als een baan, maar als een levensopdracht. Dat mag je ook roeping noemen. Ik vind dat een mooi woord. Helemaal niet ouderwets. Iets van binnen zegt mij dat ik dit moet gaan doen.’’ Marjo knikt. ,,Daar ben ik het helemaal mee eens,’’ zegt ze. ,,Het is geen vrijblijvende keuze die wij maken. Ik heb het lang uitgesteld, maar kan er uiteindelijk van binnenuit niet meer onderuit.’’

Desondanks zijn alledrie niet van plan om wanneer ze straks uitgezonden zijn actief het geloof te gaan verkondigen. Marjo: ,,Ik ga als christen en wil de christelijke waarden graag uitdragen in alles wat ik doe, maar niet door letterlijk het evangelie te verkondigen. Door mijn vooropleiding zou het kunnen zijn dat ik catecheselessen ga geven, maar dat hoeft helemaal niet.’’

De opleiding van de CMPA-ers is intensief, vinden ze zelf. Zeker nu ze aan het fulltime blok begonnen zijn en dagelijks van negen tot vijf uur in de schoolbanken zitten. Op het lesprogramma staan vakken als culturele antropologie, landbouw, gezondheids-wetenschap, Engels, interculturele commu-nicatie, maar ook exegese, geloof en leven, missiologie en kerkelijke presentie. Zowel Marjo en Bert als Joke vinden de opleiding boeiend, maar geven ook aan dat één jaar voldoende is. Joke: ,,Ik zal blij zijn als de cursus straks afgelopen is. Het is nu mooi geweest. En vergeet niet dat de opleiding de eerste maanden in Afrika dóórgaat.’’

Hoe radicaal de keuze is die het drietal gemaakt heeft, blijkt wel als Bert vertelt dat hij afgelopen augustus zijn baan als remedial-teacher heeft opgezegd en dat hij en Marjo hun huis in Schinnen verkocht hebben. Ook Joke heeft zo ongeveer alles wat ze had verkocht of weggegeven. ,,Alles wat ik nog heb, staat nu hier in Cadier en Keer. En dat is hoofdzakelijk kleding. Ik ervaar het ook als een bevrijding.’’ Marjo begrijpt dat de buitenwereld hun keuze misschien radicaal vindt, maar zegt dat zij dat zelf helemaal niet zo ervaren. ,,Onze keuze is een gevolg van een proces. En als je een keuze maakt vanuit je geloof, kies je altijd radicaal.’’

Het drietal zal straks voor vier jaar uitgezonden worden naar Afrika met de mogelijkheid om die periode met twee jaar te verlengen. Het land van bestemming is Ghana. Joke gaat daar in het Liberiaanse vluchtelingenkamp Buduburam werken. Daar wachten inmiddels 40.000 Liberianen op terugkeer naar hun land. In het kamp is de SMA al actief. Wat Bert en Marjo in Ghana gaan doen was bij het ter perse gaan van Onze Krant nog niet helemaal duidelijk.
Maar alledrie hebben ze er zin in, al geven Marjo en Bert toe dat ze het wel moeilijk vinden dat ze hun kinderen lange tijd niet zullen zien. Bert: ,,Maar onze dochters zijn sterk bij het proces betrokken en staan helemaal achter onze keuze.’’ ,,En via e-mail kunnen we toch contact houden,’’ merkt Marjo op. ,,En ze zullen beslist een keer op bezoek komen.’’

Op de vraag wat ze gaan doen als de uitzendingperiode van zes jaar om is, antwoorden alledrie schouderophalend. ,,Als we opa en oma dreigen te worden, komen we zeker terug,’’ zegt Bert lachend. ,,Ik weet eigenlijk helemaal niet of ik wel van plan ben om na die zes jaar te stoppen,’’ zegt Joke. ,,Als het goed bevalt, blijf ik misschien wel in Afrika.’’