´We willen mensen hoop op een betere toekomst geven´
Ghanese en Ierse zuster versterken pastoraal team Afrikahuis

door Matheu Bemelmans

In het Afrikahuis in Amsterdam wonen sinds lange tijd weer twee zusters van Onze Lieve Vrouw van de Apostelen (O.L.A.), de vrouwelijke tak van de S.M.A. Het zijn zuster Bernadette uit Ghana en zuster Nora uit Ierland. In de zomer van 2004 kwamen ze naar Nederland om het team in het Afrikahuis, dat verder uit drie S.M.A.-paters bestaat, te versterken.

Zuster Nora en Zuster Bernardette

Het Afrikahuis in De Pijp in Amsterdam is een groot gebouw van grauwgrijs beton, vol ingewikkelde gangetjes en trapjes. In de jaren zestig gebouwd als parochiekerk annex gemeenschapshuis en toen waarschijnlijk supermodern. Maar anno 2005 maakt het vooral een koude en kille indruk. Het regenachtige weer versterkt die indruk nog eens.

De schaterlach van zuster Bernadette vormt dan ook een groot contrast met haar omgeving. Ze een vrolijke Ghanese, die een kleurige doek nonchalant om haar hoofd heeft gebonden. In de huiskamer van het Afrikahuis – het inloopcentrum voor Afrikanen in de hoofdstad – dolt ze met enkele jonge bezoekers. De jongens hebben dolle pret.

Als we door een doolhof van gangen naar de spreekkamer lopen, vertelt zuster Bernadette dat ze in 1961 bij de O.L.A.-zusters is ingetreden en dat ze na haar opleiding in Europa jarenlang les gegeven heeft op diverse scholen in Ghana. Ook is ze diverse jaren hoofd van een school geweest.

Zuster Nora komt uit Ierland en is in 1964 geprofest. Zij werkte 30 jaar in Nigeria, waarvan ook 15 jaar als lerares en 15 jaar als medewerkster in een parochie. Voordat ze naar Amsterdam kwam, werkte zuster Nora met daklozen en vluchtelingen in Ierland en de laatste jaren in een parochie in Londen. Ze is de grote stad dus wel gewend. ,,Maar Amsterdam is toch heel anders dan Londen,’’ meent de kleine grijze zuster, die qua uiterlijk een groot contrast vormt met haar uitbundige medezuster. ,,In Londen was opvang van daklozen beter geregeld dat hier. Daar zijn veel meer opvangplaatsen.’’

De twee nonnen zijn zo’n acht maanden geleden naar Amsterdam gekomen om het team van het Afrikahuis te versterken. De huiskamer, die als inloophuis functioneert, is hun belangrijkste werkterrein. ,,We proberen de mensen die hier komen op te vangen en waar nodig te helpen,’’ legt zuster Bernadette uit. ,,De meeste zijn vluchtelingen die geen andere plek hebben om naartoe te gaan. Wij helpen ze om onderdak te vinden. We hebben een paar adressen in Amsterdam waarnaar we kunnen verwijzen, zoals het Leger des Heils.’’

Zuster Nora vertelt dat ze probeert om met de gasten te praten en eventueel hun problemen op te lossen. Aan een aantal vaste bezoekers geeft ze Engelse les. ,,Ik hoop ze daarmee een zinnige besteding van hun tijd te geven. Dat is beter dan hier de hele dag rondhangen.’’

Dat laatste doen sommigen overigens letterlijk. In de huiskamer ligt iemand op een bank te slapen. Een paar mannen kijken tv. In de hal spelen twee jongens een potje tafeltennis. In een hoek van de huiskamer staat een grote kan koffie te pruttelen. In totaal staan in het Afrikahuis een paar honderd min of meer regelmatige bezoekers geregistreerd. ,,Sommigen komen elke dag, anderen alleen af en toe,’’ zegt zuster Nora. En zuster Bernadette voegt daar aan toe dat het merendeel van de gasten al lang niet meer uit West-Afrika komt, het traditionele werkterrein van de S.M.A en de O.L.A. ,,De meeste bezoekers komen uit Noord-Afrika of uit landen elders in Europa,’’ zegt zuster Bernadette.

Zo vrolijk als ze net bij de gasten deed, zo serieus praat ze nu. ,,Als ik zie hoeveel Afrikaanse jongeren zonder toekomst hier komen, dan word ik depressief. Toen ik jaren geleden in Europa studeerde, genoot ik van het leven in het westen. Nu niet, door al het leed dat ik om me heen zie. Ik bid voor de mensen die wij opvangen en wil ze de hoop geven op een betere toekomst.’’

Voor een groot aantal mensen zal die betere toekomst er niet inzitten, realiseert ook zuster Bernadette zich. Ze hebben geen geld, geen werk, geen onderdak en meestal ook geen paspoort. ,,Eigenlijk zou er een goede coördinatie moeten komen tussen de Afrikanen hier en de mensen ‘thuis’ in Afrika. Je zou dáár moeten kunnen uitleggen dat ze niet naar Europa moeten komen, omdat ze daar echt niet beter van worden. En de mensen hier zouden geholpen moeten worden om terug te keren.’’

Veel bezoekers van het Afrikahuis zouden graag naar Afrika terug willen keren, denkt zuster Bernadette. ,,Maar ze kunnen niet. Ze zouden enorm gezichtsverlies lijden. Vergeet niet dat vaak de hele familie, soms zelfs het hele dorp geld bij elkaar gelegd heeft om de – meestal illegale - reis naar Europa te betalen. Als zij terug zouden gaan, zou dat een enorme afgang zijn. Bovendien zou niemand geloven dat het voor vluchtelingen in Europa helemaal niet zo goed toeven is. Vergeet niet dat er ook nog altijd mensen rondlopen die jonge mensen met mooie verhalen lokken om mee te gaan.’’ Zuster Nora knikt. ,,Er zou eigenlijk een manier gevonden moeten worden om de handelaren aan te pakken.’’

Daar komt nog bij dat veel vluchtelingen in Nederland vaak niet de waarheid over hun afkomst durven te vertellen. ,,Daardoor worden soms mensen geholpen die beter terug naar Afrika zouden kunnen gaan, terwijl de echt schrijnende gevallen niet erkend worden.’’ Zuster Bernadette heeft zich voor al het lot van de jonge meisjes aangetrokken, die in Nederland vaak in de prostitutie belanden. ,,Sommigen komen aan op het station en worden rechtstreeks naar ons gebracht. We hebben er een paar gehad die al zwanger waren. Dan heb je een dubbel probleem.’’

De grootste vraag waar de zusters op dit moment voor staan is hoe ze – samen met de paters – een zinnig dagprogramma voor de bezoekers van het Afrikahuis kunnen opzetten. ,,Eigenlijk zouden we een paar plekken moeten hebben, waar mensen een paar maanden kunnen werken om geld te verdienen voor hun terugkeer naar Afrika,’’ fantaseert zuster Bernadette. Ze heeft geen idee of zulke werkplekken in Nederland bestaan.

Wat de zusters ook missen is een catechetisch aanbod voor buitenlanders. ,,In Londen bestond een uitgebreid programma om mensen in de kerk op te nemen,’’ zegt zuster Nora. ,,Hier ben ik dat nog niet tegengekomen.’’ Ze is daarom samen met een Franciscaanse pater die regelmatig langskomt een bijbelcursus begonnen.

Het gesprek komt op de secularisatie in Nederland. ,,Vroeger hebben jullie Afrika gekerstend, nu zijn de rollen omgekeerd,’’ zegt zuster Bernadette. ,,Mensen die zeggen dat ze niet in God geloven, geloof ik niet meteen.’’ De zusters zouden wel meer aan kerkelijk werk willen doen, maar realiseren zich dat ze daarvoor eerst goed Nederlands moeten spreken. Ze volgen daarvoor wel een cursus, maar het vlot nog niet zo. Intussen concentreren ze zich op hun werk in het Afrikahuis en de All Saintsparochie, de migrantenparochie, die bij het Afrikahuis hoort.

Op weg naar het balkon voor de foto, verdwijnt zuster Bernadette even naar haar kamer om de kleurige hoofddoek te vervangen door de blauwe sluier van haar habijt. ,,Ik moet netjes op de foto staan,’’ zegt ze breed lachend.