Missa Luba in kapel Missiehuis
Zondag 27 november om 11.00 uur

Op zondag 27 november voert het Sint Jozefkoor uit de Limburgse plaats Bocholtz de Missa Luba uit in de kapel van het Missiehuis in Cadier en Keer. De mis begint om 11.00 uur en is voor iedereen toegankelijk.

De naam Luba (ook wel Baluba) is gegeven aan de gezamenlijke Bantu-sprekende volken in de provincies Kasai en Shaba van de Democratische Republiek Kongo. Het gebied wordt min of meer omlijst door de rivieren Sankuru, Lomani, Lualaba en Luvua. Er wordt ook wel onderscheid gemaakt tussen Luba-Kasai, Luba-Katanga en Luba-Hemba. Stammen die tot deze taalgroep gerekend worden zijn onder meer de Tetela en de Songe in het noorden, de Pende en Bena-Lulua in het westen en de Kete en Kanioka in het zuiden.

De Missa Luba is een compositie waarvan Pater Guido Haazen, een Vlaams missionaris, onbetwist de persoon is die als arrangeur dit werk bekendheid heeft gegeven. Hij was het die deze exotische mis bij gelegenheid van de Brusselse Expo in 1958 met het zwarte jongenskoor "De Troubadours van Koning Boudewijn" uit Kamina naar Europa bracht en met Joachim Ngoi als tenor-voorzanger op de plaat liet zetten. Gezongen in het Latijn, de toenmalige taal van de liturgie, op een muzikaal Afrikaans ritme begeleid van Afrikaanse trommels, vertolkt deze Afrikaanse mis zeer duidelijk de gevoelsintenties van de gemeenschap. In de persoon van de voorganger wordt er naar Afrikaanse traditie geheel "vrij" gezongen, want de partituur stond niet op muziek en vereiste het nodige getalenteerd improvisatievermogen en een inventief aanvoelen van de Afrikaanse ziel. Deze volledig geïmproviseerde expressie bepaalt met het obsederende, bijna magische ritme van tamtams het wezen en de exotische karakteristiek van de Missa Luba.

De Missa Luba is ontstaan in een tijd die voor de Kongo en voor het katholieke evangelisatiewerk in de regio heel grote betekenis had. De Kongo was tot 1960 nog steeds Belgisch koloniaal gebied, maar tezelfdertijd een vooruitstrevende post met betrekking tot onderzoek naar Afrikaans cultureel religieuze aspecten voor een efficiënte evangelisatie. Zo had de Vlaamse Franciscaan Pater Placide Tempels de grondslag gelegd voor wat tegenwoordig de Afrikaanse Filosofie genoemd wordt, als hij als grondbeginsel ervan de “force vital” of “de levenskracht” aangaf. Zijn boek “Bantu Philosophie” kreeg wereldnaam. Pater Tempels was eerst en vooral een theoloog, die naar praktische wegen zocht om zijn theologie in context en in functie van zijn pastorale dienst in Afrika te kunnen stellen. En daaruit ontloken dan ook in deze regio de eerste praktische pogingen tot liturgische contextualisatie. Aanvankelijk natuurlijk zeer schoorvoetend, en de Missa Luba moet zeker onder de eerste pogingen gerekend worden (1953?). En toen deze compositie ook buiten de Kongolese grenzen bekendheid kreeg, werd dit werk ervaren als een grote gebeurtenis binnen het missiegebeuren, en de Missa Luba zelf sinds 1960 geïnterpreteerd als een uniek en exotisch cultuurdocument.

Pater Guido Haazen, als Belgisch missionaris vanaf 1950 in Kongo werkzaam, heeft samen met zijn medewerkers de muziek uit de rijke cultuur van de Bantus gebruikt. Maar ondanks de mooie en grootse poging is het resultaat toch nog niet meer dan een mengeling van Europese invloed, vooral wat het algemene concept betreft, met Afrikaanse tradities. Meer mocht men waarschijnlijk toen ook nog niet verwachten. Maar de wezenlijke delen van de Missa Luba zijn ongetwijfeld authentiek Afrikaans. De “Kyrie”, de “Gloria” en de “Credo” zijn duidelijk terug te herleiden tot de "kasalas", gezangen uit Kasai. De “Sanctus” en de “Benedictus” vinden hun voorbeeld in een bestaand Kilubalied uit Katanga. Daarentegen heeft het “Hosanna” de kenmerken van een echte ritmische dans uit de Kasai, en ligt een authentiek elegisch Bene Lulua-lied aan de basis van het “Agnus Dei”.

Voor westerlingen is het misschien niet altijd even gemakkelijk de religieuze sfeer ervan te begrijpen. Maar de grote expressiviteit, het geoefende improvisatietalent dat van koor en soliste(n) gevorderd wordt, openen ook de Westerse ziel voor de geest van het oerwoud. Voorwaarde is dat de luisteraar bereid is tot innerlijke overgave aan deze voor hem onbekende vorm van culturele schoonheid. En ook in deze overgave zijn wij op weg naar God.

Het Gemengd Kerkelijk Zangkoor St. Joseph uit Bocholtz, onder leiding van de Heer Aloys Frings, vertolkt in onze Eucharistieviering deze fascinerende zang van de Missa Luba. Niet minder dan 220 keer sinds de oprichting in 1965 hebben zo de koorleden op deze wijze met hun talenten ook iets van Afrikaanse vreugde en geloofservaring aan onze Nederlandse en Europese Kerk teruggegeven.

Workshops beeldhouwen weer succesvol

De workshops beeldhouwen die net als voorgaande jaren in de zomervakantie in het Afrikacentrum zijn gehouden, zijn ook dit jaar weer een succes geworden. In de loop van zes weken hebben zo’n 700 mensen een of meerdere dagen de workshops gevolgd. De workshops vonden plaats in de tuin van het Afrikacentrum. De kunstenaars Merchers Chiwaga, Perlagia Mutyavaviri, Bhenenenzi Goga en Nengra Chiwawa stonden garant voor een goede begeleiding van de cursisten.

Taxatiezondag in Afrikacentrum

Ondanks de verbouwing van het Afrikacentrum presenteert het museum dit najaar een nieuwe activiteit: een taxatiedag. Op zondag 2 oktober kan iedereen zijn Afrikaanse voorwerpen – maskers, beelden, etc – laten taxeren. Deskundigen op het gebied van Afrikaanse kunst zullen de voorwerpen bekijken en hun oordeel erover geven.

De taxatiedag wordt gehouden op zondag 2 oktober van 13.30 uur tot 17.00 uur in het Afrikacentrum in Cadier en Keer.

Agenda Afrikacentrum

Sinds 1 augustus
Door de verbouwing van het museum is sinds 1 augustus een beperkte tentoonstelling te zien over het dagelijks leven in Afrika. Bezoekers (ook groepen) blijven echter welkom.

2 oktober
Taxatiedag

23 oktober
Afrikadag met veel dans en muziek

27 november
Uitvoering Missa Luba in kapel Missiehuis

8 december
Heropening vernieuwde museum