Polen ontwikkelt zich tot westers land
Polak potrafi: Een Pool redt zich altijd

door Ton Storcken
De S.M.A.-Nederland organiseert sinds enkele jaren bedevaartreizen naar Polen. Dit is niet alleen een van de nieuwe landen waar de S.M.A. actief is, maar ook een van de nieuwkomers in de Europese Unie. En Polen ontwikkelt zich in een razendsnel tempo, zo bleek tijdens de reizen naar Czestochowa en Lichen afgelopen zomer.

De mensen in Polen zitten al allang niet meer op onze oude dekens en gebruikte kleren te wachten. Ook zijn er steeds minder opleggers volgeladen met gedeukte auto’s aan de grensovergang te zien. De van betonnen platen gemaakte autowegen die je vroeger al dansend en met sprongetjes door het land voerden, zijn praktisch allemaal vervangen door tweebaans autowegen die beslist niet voor de onze onderdoen. Nieuw gebouwde en geheel gerenoveerde hotels en uitstekende restaurants ontvangen de nieuwsgierige West-Europeanen met alle egards. Met hulp van de Unesco zijn oude stadspleinen en klassieke gebouwen - in de jaren veertig door de Duitsers en Russen in puin geschoten - in volle glorie hersteld. Hoe komt het dat het ene volk zichzelf zo onder de armen grijpt, terwijl Rusland, Litouwen, Roemenië en andere Oost-Europese maar moeizaam op gang komen na het verdwijnen van het communistisch systeem?

Polak potrafi
De Polen werken hard. De vele al of niet legale seizoensarbeiders in Duitsland, Engeland, Nederland, België en Frankrijk getuigen daarvan. Ook de voor vast geëmigreerden in de Verenigde Staten, Canada en andere landen aan de overkant van de oceaan staan erom bekend dat ze van aanpakken weten en elke kromme spijker weer recht slaan om hem opnieuw te gebruiken. Maar het is vooral in Polen zelf dat het resultaat van hun niet bij de pakken blijven neerzitten te constateren valt. Nieuwe fabrieken, grote supermarkten en met zorg gebouwde nieuwe huizen, waar nu gazongras omheen groeit in plaats van aardappelen, kool, prei, knoflook en uien.

In de grote steden staat elke buitenlander verbaasd over het grote aantal jongeren dat rondwandelt en op terrassen neerstrijkt. Universiteiten puilen uit en het Russisch als tweede taal is vervangen door het Engels en in mindere mate het Duits. Sommige Nederlandse landbouwmanagers hebben het begrepen. In plaats van in de Noord-Oostpolder te blijven zitten wachten op Poolse hulpkrachten, omdat het werk anders niet gebeurt of niet meer betaalbaar is, zijn ze naar Polen gekomen met hun bedrijf. Ze worden er minder geplaagd door milieu-inspecteurs en een door de overheid opgelegde papierwinkel. Met plezier cultiveren ze volop aardappelen en andere landbouwproducten die ze rechtstreeks uitvoeren over de oceaan. Ze schaffen zo eerlijk en goedbetaald werk aan hun Poolse werknemers. Op de markt in Wroclaw (Breslau) kun je ze op zondagavond treffen achter een koel en welverdiend glas bier.

Hoe komt het allemaal? Is het pas verworven lidmaatschap van de EU de belangrijkste
drijfveer? Voor een belangrijk gedeelte ongetwijfeld. Vraag je het één van de 48 miljoen Polen zelf dan krijg je met een bescheiden glimlach als antwoord: “Polak potrafi!” Vrij vertaald: “Een Pool redt zich altijd, hoe en waar dan ook”.

Kerk
Een andere, zeker niet te verwaarlozen, stimulans was de onverwachte pauskeuze van een Poolse Paus in 1978. Karol Wojtyla is als paus zijn landgenoten zeker niet vergeten in hun pogingen om zich van het door de Russen opgelegde communistische systeem te ontdoen. Tijdens de diverse bezoeken aan vaderland nam hij geen blad voor de mond en moedigde daarmee de mensen aan en schonk hen vertrouwen in hun strijd voor onafhankelijkheid.

Maar niet alleen de paus, ook mensen als de vakbondsleider en latere Nobelprijswinnaar en president Lech Walesa, Kardinaal Wyszynski, de huidige primaat van Polen kardinaal Glemp en de jonge, door de communisten doodgemartelde priester Jerzy Popieluszko spraken open en eerlijk en zorgden er tevens voor dat het land niet opnieuw in een bloedbad veranderde.

De Polen zijn voor meer dan 90 procent rooms-katholiek. Als katholiek gemeenschap vormen ze sinds eeuwen een enclave, omringt door protestanten en orthodoxen. Hun beleving van het katholicisme is erdoor gekenmerkt. Hun trouw aan Rome en bereidheid om te allen tijde hun geloof te verdedigen, hebben er een eigen gezicht aan gegeven

Kerken zijn zondags stampvol. Veel jonge mensen zingen en bidden met overgave. Ook al staat een gedeelte van de oudere mannen liever aan de andere kant van de wijd geopende kerkdeuren en volgen ze de viering liever van buiten mee: ze zijn er! Toen onlangs de Poolse bisschoppenconferentie ermee instemde dat de H.Communie ook op de handen ontvangen kan worden, ontstond er geen gekrakeel tussen mogelijke voor- of tegenstanders. Polen vinden dat als hun bisschoppen hun taak trouw uitoefenen, er geen reden is om het in hun gestelde vertrouwen bij elke beslissing die ze formuleren onder de loep te nemen.

Czestochowa
Vier miljoen Polen bezoeken jaarlijks de bedevaartplaats Czestochowa. Het is het kloppend hart van oprechte en diepe devotie tot haar, die is ‘Maria Krolowa Polski’: Maria Koningin van Polen. In juli en augustus trekken vanuit vele parochies talloze, vooral jonge pelgrims te voet en in processie naar het heiligdom op de ‘Jasna Gora’: de lichtende berg in Czestochowa. Degenen die het verst komen, doen er drie weken over. Zingen en bidden, maar ook praten over geloof en toekomst maken er een voettocht van, die veel weg heeft van een wandelende retraite. Tijdens het communistisch regime zat er ook nog een politiek tintje aan. Niet-communistische manifestaties waren verboden, maar wat aan te vangen met een wandelende groep mensen die zingen en bidden?

In tegenstelling tot bijvoorbeeld Lourdes is Czestochowa vooral een nationaal heiligdom. In het verleden vaak toevluchtsoord tijdens rampen en tegenspoed. Maar ook startpunt van de strijd om in de zeventiende eeuw de Zweden het land uit te jagen.

In tegenstelling tot in veel andere, met name Mediterrane, Maria-oorden waar de aanwezigheid van O.L.Vrouw zelf geconstateerd is met een door haar gesproken boodschap, is in Czestochowa haar presentie slechts vastgelegd in een icoon. ‘Czarna Madonna’: de Zwarte Madonna met haar liefdevolle blik, littekens in haar gelaat en regelmatig gekleed met een nieuwe mantel en sluier, door de eeuwen heen geschonken door hen die hier vooral genezing van hart en ziel vonden. Ze is er door niemand ooit anders waargenomen en het is aan eenieder gegeven om op dezelfde wijze bij haar te zijn. Belangrijk is ook dat ze niet alleen aanwezig is. Tegen haar borst draagt ze haar Zoon. Hem toont ze aan hen die hier hun toevlucht nemen. Om Hem gaat het, ze is niet op de eerste plaats ‘Koningin van Polen’ maar voor alles de ‘Dienares van de Heer’.

Polen zijn een volk en een land dat verbazing wekt. Onder vele West Europeanen, waaronder wij Nederlanders, veroorzaakt het soms ook een lichte schok. Eeuwenlang waren we trots en overtuigd van onze voortrekkersrol als het ging om degelijkheid, hoge kwaliteit en gezonde financiën. Blijkbaar licht zo’n toekomst ook in het verschiet voor een gemeenschap in het vroeger Oostblok, waar we toch voor kort alleen maar charitatieve doelstellingen op gericht hadden.